نقدی بر فرهنگ عمومی منطقه هزارمسجد

بسیاری از آداب ،رسوم و سنن از گذشته های دور در هر قوم، ملت و سرزمینی به یادگار مانده و همین آداب و رسوم به فرهنگ و هویت آن قوم و ملت تبدیل شده ، و جزو ارزشها و هنجارهای قابل احترام در هر سرزمین و ملتی شمرده می شود. و هرگونه افزایش یا کاهش و تغییر در آنها بعنوان ضد ارزش و هنجار شکنی قلمداد ، و عموم مردم به مقابله با این  نوع هنجارشکنی ها برمی خیزند.در این جا سعی میکنیم نگاهی کوتاه به آداب و رسوم موجود در منطقه ، البته با دیدگاهی انتقادی داشته باشیم. اما آنچه قابل تامل و شایان ذکر است اینکه برخی از این آداب و رسوم که میراث گذشته ما می باشد بسیار پسندیده و مثبت است، اما در زمان حال با برخی از آداب و رسوم فرهنگها و مناطق دیگر تلفیق یافته و یک نوع فرهنگ التقاطی و جدید را باعث گردیده که در شأن منطقه و فرهنگ اصیل ما هزارمسجدیها نمی باشد، و لازم است که یک نوع خانه تکانی و بازنگری در این نوع آداب و مراسم داشته باشیم تا آنچه زاید ، منفی و وارداتی می باشد حذف و فرهنگ اصیل منطقه را حفظ نماییم. همچنین برخی از آداب و رسوم ممکن است در برهه ای از زمان کارایی و استفاده داشته باشد و در زمانی دیگر آن کارایی را نداشته و  نیاز به اصلاح داشته باشد. در ادامه به برخی از این آداب و رسوم زاید و وارداتی که باید از فرهنگ عمومی منطقه حذف و یا اصلاح شوند و همچنین رسومات گذشته منطقه که باید تغییراتی در آن ایجاد شود اشاره می کنیم.

1-    دعوت از میهمانان جهت مراسم عروسی؛ که در گذشته به علت کم بودن جمعیت ،پایین بودن هزینه ها و توقعات و برگزاری ساده مراسمات بدون تشریفات زاید امروزی، عموما تمامی فامیل، دوستان،همسایه ها، اهالی روستا و بعضا دهستان را دعوت می نمودند. ولی امروزه به علت افزایش جمعیت، گسترش اقوام و فامیل، بالارفتن هزینه ها،توقعات، تشریفات و چشم و هم چشمی ها باید دعوت هایمان برای مراسمات،محدود به افراد فامیل و اقوام نزدیک شود و همه اهالی روستا را دعوت نکنیم و به این نکته توجه داشته باشیم که لاین هر روز بزرگتر و تبدیل به شهر می شودو توقع یک روستا را در مورد آن نداشته باشیم. چنانچه این مسئله اعتراض بسیاری را نیزدر پی داشته زیرا وقتی دعوت می شوند مجبورند که در مراسم حضور یابند، علی رغم میل باطنی خودشان.

2-    چندسالی ست که در فرهنگ منطقه ما رسمی نه چندان مناسب وارد شده که در مراسم عروسی، داماد و برادرگفته (بِراکَه) با هم می رقصند و مردم هدایای نقدی(شاباش) خودشان را به داماد می دهندکه شایسته منطقه نمی باشد و اعتراض اکثر مردم منطقه را درپی داشته، ضمن اینکه این سنت، مربوط به مناطقی است که در پایان مراسم هیچ گونه پول و هدیه ای جمع آوری نمی شود و میهمانان فقط در هنگام رقص داماد شاباش و هدایای خود را می دهند نه در منطقه ما که در پایان مراسم نیز از میهمانان هدایای نقدی جمع آوری میگردد.پس لازم است این میهمان ناخوانده از منطقه حذف گردد.

3-    باید از موسیقی سنتی و اصیل کردی ( دهل ، سرنا و قوشمه و...) در مراسم شادی بیشتر استفاده کنیم تا ارگ که یک ساز غربی و وارداتی می باشد. همچنین لزوم نظارت بیشتر اداره ارشاد برکار گروههای هنری و هنرمندانی که در مراسم عروسی به اجرای برنامه می پردازند و نرخ گذاری بر کار آنها و... .

4-     از دیگر رسومی که در زمانه ما نیاز به اصلاح و تغییر در آن احساس می شود، سفرهای زیارتی حج و عتبات عالیات می باشد. که پس از بازگشت از زیارت و انجام مراسم استقبال و پیشواز، عموما مراسم روضه خوانی و ناهار دادن به میهمانان و استقبال کنندگان در روز بعد انجام می شود که به اعتقاد بنده و بسیاری دیگر این ناهار یک هزینه اضافی ست که برگردن خانواده زائر می افتد و باید حذف شود.علت حذف آن نیز، این است که فلسفه این روضه خوانی و مراسم گرفتن بعد از بازگشت از سفرهای زیارتی به گذشته های دور برمی گردد که افرادی که به زیارت می رفتند، به علت وجود انواع بیماریهای کشنده و نبود امکانات بهداشتی، مشکلات و سختیهای جاده و رفت و آمد که چندین هفته یا چندین ماه طول می کشید، بی خبری خانواده از افراد تا زمان بازگشت، وجود راهزنان در جاده ها و... که اگر این افراد به سلامت از سفر باز می گشتند به شکرانه این سفر و سلامتی آنان مراسم روضه خوانی برپا می شد، نه امروزه که زائرین با بهترین امکانات حمل ونقل و بهداشتی و امنیتی و در طی چند ساعت به مکه، مدینه یا عتبات عالیات اعزام و پس از زیارت به خانه بر می گردند. ضمن اینکه در طی سفر، زائرین همیشه از طریق تلفن ، ایمیل و... با خانواده ، اقوام و دوستان در ارتباط و جویای احوال هم می باشند و دیگر بی خبری و نگرانی های گذشته در مورد زائرین امروزی وجود ندارد و به همین دلیل این هزینه در زمان حاضر اضافی و زاید می باشد و باید حذف گردد . مثل زمان جنگ، وقتی فرزند خانواده ای به سربازی می رفت بعد از اتمام سربازی اگر به سلامت به آغوش خانواده بازمی گشت برایش قربانی می کردند و مراسم روزه خوانی می گرفتند ولی با پایان یافتن جنگ این مراسم منسوخ و حذف شد. که در مورد سفرهای زیارتی نیز باید این اتفاق بیافتد.

 همچنین از دیگر مشکلاتی که بعد از بازگشت از سفر زیارتی گریبانگیر خانواده سفر رفته را می گیرد، دادن کادو و هدیه به تمامی افراد فامیل، همسایه، و دوستان و... می باشد که بعضا هزینه ای به اندازه هزینه سفر و شاید بیشتر از آنرا بر دوش خانواده می گذارد، و جالب اینکه برخی از افرادی که به آنان کادو می دهند از آن ناراضی و پشت سر نیز به بدگویی و عیب جویی می پردازند. و فردی که به زیارت می رود باید از همان ابتدا تمام فکر و ذکرش این باشد که برای همه فامیل و دوستان کادو بخرد و نکند کسی فراموش شود. و گاهی نیز آدم شک می کند که این افراد برای زیارت می روند یا تجارت. و این کار آنها با هدف اصلی ، که زیارت و قربت الی الله است در منافات می باشد. ضمن اینکه مقدار زیادی ارز از کشور به خاطر این خریدهای بی مورد خارج می شود. 

5-    از دیگر مسایل قابل طرح، گرفتن مراسم عزاداری (سوم، چهلم، سالگرد و...) و پذیرایی های آنچنانی با هزینه زیاد می باشد. که اگر این پذیرایی و ناهار دادن در مراسم سوم، چهلم و... حذف شود و فقط به خواندن قرآن و فاتحه در حسینیه ، و دادن چای و میوه اکتفا شود و هزینه ای که صرف پذیرایی می شود را خانواده های عزادار به صورت نقدی به امور دیگری از جمله کمک به خانواده های بی بضاعت جهت خرید جهیزیه نوعروسان، کمک هزینه تحصیلی دانشجویان نیازمند، ساخت مسکن محرومان و... و یا صرف امور عمومی و عام المنفعه مثل کمک به ساخت، تعمیر، بازسازی و تجهیز مدارس، مساجد و یا ورزش منطقه و... که نیاز اساسی و ضروری به اینگونه کمکها دارند بشوند، که هم باعث رفع محرومیت از خانواده های بی بضاعت منطقه می شود و هم اینکه به عنوان باقیات الصالحات برای متوفی به یادگار می ماند و آثار آن به روح متوفی می رسد.

6-    از دیگر اموری که نیاز به ایجاد، اصلاح و تغییر دارد برگزاری مراسم کشتی در عروسیها ، احترام گذاشتن به حقوق دیگران و سد معبر نکردن پیاده روهای روستا ، رعایت فرهنگ رانندگی و استفاده از وسایل ایمنی در رانندگی و...

امیداواریم که هم شورای فرهنگ عمومی شهرستان و هم مسولین محلی، بزرگان و ریش سفیدان منطقه و دهستان در مورد پیشنهادات مطرح شده در بالا تامل و تفکر نمایند و در صورت رسیدن به این نکته که برخی از آداب و سنن و فرهنگ منطقه نیاز به اصلاح و تغییر دارد، بتدریج تغییرات و اصلاحات لازم را در مراسمات خودی انجام دهند، تا فرهنگ اصیل منطقه حفظ و رسومات زاید و وارداتی حذف گردند. اگر نتوانیم فرهنگ خود را به روز و با تکنولوژی جدید تطبیق دهیم ، مطمئنا آسیب خواهید دید و مورد هجوم فرهنگهای بیگانه قرار خواهد گرفت  و جوانان عصر فن آوری نسبت به آن بی توجه و احساس بیگانگی خواهند نمود. که نمونه این تغییر و اصلاح را در گذشته دیده ایم مثلا ؛ عروسی که از هفت شبانه روز به یک شبانه روز و یک شب کاهش یافت ، یا برگزاری مراسم روز هفتم متوفی که چندسالی ست حذف شده و... همچنین با توجه به مشکلات مالی اکثر خانواده ها و تورم موجود در جامعه و بالا بودن هزینه ها لازم است تا هزینه های اضافی و زاید و تشریفات دست و پاگیر از مراسمات منطقه حذف گردد.

ابراهیم ضیایی

این مطلب  در شماره سوم نشریه مرخ و کانی پاییز 89 چاپ شده است.